Historia lapisów

Lapis lazuli od starożytności kojarzył się z gwieździstym niebem. Jego niezwykły kolor i błyszczące domieszki pirytu nadawały mu tajemniczości. Uważany był za kamień o nadnaturalnych właściwościach, dzięki czemu często był umieszczany w talizmanach przeciwko tzw. „złemu oku”. Przypisywano mu własności medyczne; Grek Dioscorides w swoim dziele De Materia Medica (I wiek n.e.) rekomendował lapis lazuli jako antidotum na ukąszenia węża. Zalecano go także na gorączkę, depresję, bóle głowy i zaćmę. W kulturze buddyjskiej lapis przynosił spokój ducha oraz odganiał złe myśli. Jednakże, ze względu na unikalny kolor, przeznaczeniem lapisu była w przeważającej większości sztuka zdobnicza. Z lapisu produkowano niebieski pigment zwany ultramaryną. Obecnie ultramarynę produkuje się syntetycznie.

Szacuje się, że afgańskie złoża są eksploatowane już od około sześciu tysiącleci. Lapisowe szlaki handlowe łączyły Azję Centralną z Mezopotamią, Egiptem, Anatolią i Indiami. W Egipcie lazuryt był szczególnie ceniony. Ozdabiano nim biżuterię oraz rzeźbiono skarabeusze. Był uważany za łącznik z boskością.

Lapis był często mylony z turkusami lub azurytami. Omyłkowo podawano, że pochodzi z terenu Azerbejdżanu lub południowej Persji. Dopiero Marco Polo (XIII w.) w swoich pismach z podróży, znanych jako „Opisanie świata”, zaznaczył, że lapis wydobywany jest w Badachszanie (rozdział drugi „The Road to Cathay” w edycji Ronalda Lathama).

Pierwsze profesjonalne badania złóż Sar-e Sang w Badachszanie (północ Afganistanu) przeprowadzono w latach 1963-1965. Sowieccy geolodzy badali obszar położony 80 kilometrów na południe od Fajzabadu – stolicy prowincji Badachszan.

Etymologia nazwy lapis lazuli (lazurytu) jest niejasna. A Short Etymological Dictionary od Modern English przy haśle azure podaje, iż wyraz ten pochodzi od arabskiego lāzaward (لازورد) oraz perskiego lāżuward (لاژورد), które oznaczają po prostu lapis lazuli. Nazwa koloru niebieskiego (lazurowego) jest wtórna. Najprawdopodobniej perski lāżuward pochodzi od nazwy miejsca, w którym wydobywano lapis czyli od Lażwardu w Turkiestanie. Są to okolice dzisiejszego Sar-e Sang. Kopalnia w Lażwardzie istnieje do dziś, lecz nie jest oficjalnie eksploatowana. W sierpniu 2011 roku afgańskie Ministerstwo Górnictwa podało do wiadomości, że kopalnia zostanie przekazana sektorowi prywatnemu.